ISSN 2617-8001 (Print), ISSN 2664-5297 (Online)
ÇAMLIHEMŞİN (RİZE,TÜRKİYƏ) YÜKSƏK DAĞLIQ HİSSƏLƏRİNDƏ BƏZİ TRIFOLIUM L. (FABACEAE) TAKSONLARININ YEM DƏYƏRİNİN VƏ AĞIR METAL TƏRKİBİNİN TƏDQİQİ
Esra Demir Kanbur, Vaqif Atamov, Coşkun Özer, Abdulkadir Süzen

Bu tədqiqatda Çamlıhemşin (Rize, Türkiyə) yüksək dağ otlaqlarında yayılmış Trifolium (Fabaceae) cinsinin seçilmiş növlərinin yem məhsuldarlığı, yem dəyəri (kalorisi) və ağır metal tərkibi araşdırılmışdır. Verçenik, Gito, Kavron, Çeymakçur, Elevit, İncesu və Çat yaylalarında 2013-2014-cü illərdə çiçəkləmə dövründə çöl işləri aparılmışdır. Tez-tez rast gəlinən beş takson (Trifolium pratense, T. repens, T. ambiguum, T. spadiceum T. canescens) toplanmış, herbarizasiya edilmiş və təhlil edilmişdir. Məhsuldarlıq və hiqroskopik rütubət biokütlə nümunəsi, kalorili dəyərlər isə bomb kalorimetri ilə ölçülmüşdür. Ağır metal konsentrasiyaları (Al, Cd, Pb, Ni, Cr, Cu, Fe, Zn, Mn, Co) həzm (hazırlama) prosesindən sonra ICP-OES istifadə edərək ölçüldü. Nəticələrə görə T. canescens T. ambiguum ən yüksək məhsuldarlıq və rütubət, T. spadiceum isə ən aşağı məhsuldarlıq nümayiş etdirmişdir. Kalori dəyərləri 2013-cü ildə 4369–4714 J/q və 2014-cü ildə 17729–20209 J/q arasında dəyişmişdir, ən yüksək dəyərlər T. pratense T. canescens növlərində qeydə alınmışdır. Ağır metal konsentrasiyalarında əhəmiyyətli növlərarası və illərarası fərqlər müşahidə edilmişdir, T. pratense daha yüksək səviyyədə Al, Fe, Cu, Cr, Ni, Pb və Co metalları, T. repens isə daha yüksək Mn və Zn toplamışdır. Bu nəticələr təsdiq edir ki, Trifolium növlərinin regionda qiymətli yem ehtiyatları vardır. Ağır metalların toplanmasında müxtəliflik yüksək dağlıq otlaqlarda ekoloji və antropogen təsirlərin monitorinqinin vacibliyini vurğulayır.

Açar sözlər: biokütlə nümunəsi, kalori dəyəri, yem resursları, ICP-OES, variabillik
Ədəbiyyat

ABCDE